Anasayfa / dini temel bilgiler / Temel dini bilgiler – Temizlik ve ibadet ilişkisi
imanilmihali.com
Temel dini bilgiler

Temel dini bilgiler – Temizlik ve ibadet ilişkisi

Temel dini bilgiler – Temizlik ve ibadet ilişkisi

Temizlik – İbadet İlişkisi

İslam dininin, üzerinde önemle durduğu konulardan birisi de temizliktir. Çünkü temizlik hem ibadet hem de sağlık açısından çok önemlidir. Temizlik, insanın kalbini kötü duygulardan; bedenini, giysilerini ve çevresini ise maddi kirlerden arındırmasıdır. Temizliği iki kısma ayırmak mümkündür.

Birincisi beden, elbise ve çevre temizliğinden oluşan maddi temizliktir. İkincisi ise duygu, düşünce ve kalbi kötülüklerden arındırmak olan manevi temizliktir. Yüce Allah, ilk inen ayetlerde iç ve dış temizliğe önem verilmesini isteyerek şöyle buyurmuştur: “Elbiseni temiz tut. Kötü şeylerden sakın.” (Müddessir suresi, 4, 5. ayetler) İslam dini, maddi ve manevi temizliği, bir bütün olarak ele alır. Birini yapıp diğerini terk etmeyi eksiklik olarak görür. Bu nedenle, bir yandan elbise, beden ve çevre temizliğine dikkat ederken diğer taraftan kötülüklerden kaçınarak manevi temizliğe de dikkat etmeliyiz.

Sağlığın yolu da temizlikten geçer. İnsanın iç dünyasındaki temizlik, ruh sağlığını; vücut ve çevre temizliği ise beden sağlığını korur. Temizliğe dikkat etmemek pek çok hastalığa neden olduğu gibi kin tutmak, nefret etmek, yalan söylemek ve iftira atmak gibi davranışlar da ruh sağlığını olumsuz yönde etkiler.

İslam dini bazı ibadetleri, temizlik şartına bağlamıştır. Örneğin; namaz kılmak ve Kâbe’yi tavaf etmek için abdest almak zorunludur. Bazı ibadetlerin ön şartı olan abdestin bizzat kendisi de temizlik niteliğinde bir ibadettir. Dinin emrine uyarak günde beş defa abdest alıp namaz kılan ve haftada en az bir defa boy abdesti alan kimse vücut temizliğini de sağlamış olur. Namazın mekân temizliğine de katkısı vardır. Çünkü namaz kılınan yerin temiz olması, namaza hazırlığın şartlarındandır.

İslam’a göre ibadetler insanların manevi kirlerden arınmasına katkı sağlar. Yüce Allah Kur’an-ı Kerim’de “… Namaz, kötü ve çirkin şeylere engel olur…” (Ankebût suresi, 45. ayet) buyurarak bu durumu dile getirmiştir. Ayrıca insan dua, ibadet ve tövbe yoluyla da manevi kirlerden arınabilir. Allah Kur’an-ı Kerim’de, tövbe edip temizlenenleri överek şöyle buyurmuştur: “…Kuşkusuz Allah, tövbe edenleri ve temizlenenleri sever.” (Bakara suresi, 222. ayet)

İslam’da emredilen temel ibadetlerden biri olan oruç, sabırlı ve dayanıklı olmayı öğretir. Zekât, insanı cimrilik hastalığından kurtarıp cömertliğe alıştırır. Hac; toplumda birlik, beraberlik ve kardeşlik duygularını güçlendirir. Bütün bunları yerine getirenler, ahlakını güzelleştirir ve kötülük yapmaktan sakınırlar. Böylece manevi yönden temizlenmiş olurlar.

Abdest, Boy Abdesti (Gusül)

Abdest, belirli yerleri usulüne uygun olarak yıkamak ve başı mesh etmek suretiyle yapılan temizlik niteliğinde bir ibadettir. Abdest namazın hazırlık şartlarındandır. Abdestin gerekliliği Kur’an’da şöyle ifade edilmiştir: “Ey iman edenler! Namaz kılmaya kalktığınız zaman yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edip topuklara kadar ayaklarınızı da yıkayın…” (Mâide suresi, 6. ayet) Abdestsiz olarak namaz kılınamayacağı gibi, Kâbe de tavaf edilemez.

Hz. Muhammed, “Ümmetim kıyamet gününde, abdest dolayısıyla yüzleri ve ayakları nurlu olarak gelecektir. O hâlde sizden hanginiz nurunu artırabilirse bunu hemen yapsın.” (Müslim, Tahâret, 35) buyurarak abdestin önemine dikkat çekmiştir.

Abdestin dört farzı vardır. Bunlar; yüzü yıkamak, kolları dirseklere kadar yıkamak, başın dörtte birini ıslak elle mesh etmek ve ayakları yıkamaktır. Boy abdesti, ağzı ve burnu suyla temizlemek ve bütün bedeni, hiç kuru yer bırakmaksızın yıkamaktır. Bu yıkanma şekline gusül de denir.

Akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış her Müslümanın bazı özel durumlarda boy abdesti alması Allah’ın kesin bir emridir. Kur’an-ı Kerim’de bu emir şöyle ifade edilmiştir: “…Eğer cünüp oldunuz ise boy abdesti alın…” (Mâide suresi, 6. ayet) Boy abdestini gerektiren özel durumlar, cünüplük ile kadınlarda âdet ve lohusalık hâlinin son bulmasıdır. Gerekli durumlarda boy abdesti almayan bir Müslüman namaz kılamaz, Kâbe’yi tavaf edemez.

Peygamberimiz, sık sık boy abdesti almayı öğütlemiştir. Özellikle cuma ve bayram gibi özel günlerde boy abdesti almak sünnettir. Boy abdesti şu şekilde alınır: Eûzü-besmele çekilir. “Niyet ettim Allah rızası için boy abdesti almaya.” denir. Namaz abdesti gibi abdest alınır. Daha sonra bütün beden, kuru yer kalmayacak şekilde yıkanır.

Teyemmüm

İslam, insanların dinî sorumluluklarını yerine getirebilmeleri için her türlü kolaylığı sağlamıştır. Sorumluluklar yerine getirilirken karşılaşılacak engelleri aşabilmek için çözüm yolları sunmuştur. Bunlardan birisi de teyemmümdür. Allah, Kur’an-ı Kerim’de konuyla ilgili şöyle buyurmuştur:

“…Hasta yahut yolculuk hâlinde bulunursanız yahut biriniz tuvaletten gelirse yahut da kadınlara dokunmuşsanız (cinsî birleşme yapmışsanız) ve bu hâllerde su bulamamışsanız temiz toprakla teyemmüm edin de yüzünüzü ve (dirseklere kadar) ellerinizi onunla mesh edin. Allah size herhangi bir güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi tertemiz kılmak ve size verdiği nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz.” (Mâide suresi, 6. ayet)

Her namaz için ayrı teyemmüm gerekir. Örneğin; öğle namazı için alınan teyemmüm, ikindinamazı için geçerli olmaz. Suyun bulunması veya suyu kullanma imkânının doğması hâlinde teyemmüm bozulur. Ayrıca abdesti bozan durumlar teyemmümü de bozar.

Su ile abdest alma imkânı bulunmayan yerde temiz toprak veya toprak cinsinden bir şeyle teyemmüm alınır. Ayrıca su temiz değilse veya suyun kullanımı sağlığı olumsuz yönde etkileyecekse yine teyemmüm alınır.

Beden ve Mekân Temizliği

Temizlik denilince aklımıza önce beden temizliği gelir. Bu da belli aralıklarla banyo yapmak, tırnakları kesmek, saç ve sakal bakımı yapmakla gerçekleşir. Bizler beden temizliğimize dikkat etmeliyiz. Kirli elbiselerle dolaşmamalıyız. Ter kokularını gidermek için sık sık banyo yapmalıyız. Tuvaletten çıktıktan sonra ellerimizi yıkayıp kurulamalıyız.

Yemeklerden önce ve sonra ellerimizi yıkamalı ve dişlerimizi düzenli olarak fırçalamalıyız. Bu konuda Peygamberimiz şöyle buyurur: “Eğer müminlere zor gelmeyeceğini bilseydim her namaz vaktinde dişlerini fırçalamalarını emrederdim.” (Buharî, Cuma, 8.)

Beş vakit namaz için abdest almak ve gerektiğinde boy abdesti almak da aslında bir çeşit beden temizliğidir. Dinin emrine uyarak günde beş defa abdest alıp namaz kılan ve haftada en az bir defa boy abdesti alan kimse vücut temizliğini sağlamış olur.

İçinde yaşadığımız mekânların ve ibadet yerlerinin temiz tutulması dinimizin önemle üzerinde durduğu konuların başında gelir. Bunun için başta evlerimiz olmak üzere cami, okul, bahçe ve park gibi günlük hayatımızı geçirdiğimiz mekânları temiz tutmalıyız. Yüce Allah, ibadet edilen yerlerin temiz tutulmasını emretmiştir.

Bir ayette bu durumu şöyle ifade etmiştir: “…Sakın bana hiçbir şeyi ortak koşma; tavaf edenler, orada (kıyama) duranlar, rükû edenler ve secdeye varanlar için evimi tertemiz tut.” (Hac suresi, 26. ayet) Peygamberimiz de, “…Evlerinizin çevresini temizleyiniz.” (Tirmizî, Edeb, 41) hadisiyle yaşadığımız çevreyi temiz tutmamızı istemiştir.

Namaza hazırlığın şartlarından olan “Necasetten taharet”; beden, elbise ve namaz kılınacak yerin temiz olması anlamına gelir. Bu nedenle namazımızın geçerli olabilmesi için bedenimizin, elbiselerimizin ve namaz kıldığımız yerlerin temiz olmasına dikkat etmeliyiz.

Çevre temizliği aynı zamanda toplumsal bir görevdir. Çünkü insanlar, içinde yaşadıkları mekânları başkaları ile paylaşırlar. Ortaklaşa kullanılan mekânları kirletmek diğer insanlara haksızlık ve saygısızlık olur. Bu nedenle insanlar çevreyi nasıl bulmak istiyorlarsa o şekilde bırakmalıdırlar. Sağlıklı bir ortamda insanca yaşamanın herkesin en doğal hakkı olduğu unutulmamalıdır.

Temizlik, sağlıklı ve mutlu yaşamın gereklerindendir. Çünkü beden temizliği, insanı rahatlatır, güven ve mutluluk verir. Temiz insan çevresinde sevilir ve saygı görür. Diğer taraftan sağlıklı ve temiz bir çevre, insanı ruhen ve bedenen sağlıklı tutar. Pis ve kirli bir ortam ise tam tersine, insanın ruhunu sıkar ve çeşitli hastalıklara sebep olur. Ayrıca temiz bir çevrenin o toplumun uygarlık düzeyinin göstergesi olduğu da unutulmamalıdır.

Bu yazıyı okudunuz mu?

Temel dini bilgiler

Dua ve tövbe

Dua ve tövbe Dua ve Tövbe Dua, Allah’a yalvarma, dilek ve istekleri ona iletmektir. Dua ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir