Anasayfa / DİNİMİZ İSLAM / Türkler ve İslamiyet / Türklerin İslamiyet’e Girişi
imanilmihali.com
Allah (cc)

Türklerin İslamiyet’e Girişi

İSLAMİYET VE TÜRKLER

Türklerin İslamiyet’e Girişi

1. TÜRKLERİ İSLÂMİYETE SEVK EDEN FAKTÖRLER

İnsanlığın var oluşuyla beraber yeryüzünde din de var olmuştur. Din, insanların sadece iç dünyalarına yönelik düşüncelerini yönlendirmez. Aynı zamanda, dış dünyada fertlerin ve toplumun bütün hareketlerini ve hayat tarzını etkiler. Din; bir toplumun sanatını, geleneğini, giyim kuşamını, ahlâk yapısını, zevklerini, dilini ve ortak amaçlarını etkilemektedir. Dolayısıyla din değiştirme, çok köklü değişiklikleri ihtiva ettiğinden fevkalâde zor gerçekleşmektedir. Bu yüzden toplumların sahip oldukları dinlerini veya inanç sistemlerini değiştirmeleri sıkça görülen bir olay değildir.

Yeryüzündeki belli başlı milletlerin, tarih boyu benimsedikleri dinlerin sayısı iki veya üçü geçmemektedir. Bu paralelde Türklerin tarih boyu benimsedikleri dinler. Orta Asya’daki Gök Tanrı dini ile İslâmiyet’tir.

İslâmiyet’e geçiş Türk tarihinde benzeri ve emsali olmayan büyük bir olaydır. Bu tarihî olayla beraber Türk toplumu, tarihinin en köklü değişimini yaşamıştır.

Bu yüzden Türk tarihi araştırıcıları Türk tarihini, “İslâmiyet Öncesi” ve “İslâmiyet Sonrası” diye iki bölümde incelemeyi uygun görmektedirler.

Türkler, Orta Asya’da iken bazı büyük dinlerle karşılaşmışlar ve burnarı kabul etmeyi denemişlerdir. Bunlardan Budizm ve Maniheizm, Türkler arasında taraftar bulmuştur. Fakat bu dinler, bütün Türklerin tamamıyla kabul edebileceği bir seviyeye gelmemişlerdir. Hatta bu dinleri benimseyenler, zamanla bu inançlarını terk edip eski inançlarına dönmüşlerdir. Bu dinlerin Türkler tarafından benimsenmeyişinin sebebi kanaatimizce; Budizm’in hareketsizliğe. Mani dininin karamsarlığa sevk eden yapılan idi. Oysa Türk toplumu, tarihi boyu hareketli ve en bunalımlı dönemlerinde bile yılgınlık göstermeyen ümitli olma haliyle tanınıyordu.

Sonuç olarak Türkler, İslâmiyet’le karşılaşıncaya kadar yüzlerce yıl, genelde eski dinlerinde ısrar eltiler. Orta Doğu’da parlayan, İran üzerinden gelen İslâmiyet’in Türkleri etkilemesi ve kabul görmesi, yine de bir anda olmadı. Orta Asya’nın bozkır toplumunun, yeni dine yönelmesinin çok önemli sebepleri vardı. Bu sebepler şunlardı:

a. Eski Türk dini ile İslâmiyet arasındaki benzerlikler

Tarih araştırmacılarının Gök Tanrı dini diye adlandırdıkları eski Türk dininin en önemli unsuru, şüphesiz Gök Tanrı’dır. Tanrı veya Tengri diye adlandırılan büyük yaratıcı, çok eski devirlerden beri Türk kültüründe mevcuttur. Bu isim Çince’ye de Türklerden geçmiştir. Bayat, Ülgen şeklindeki isim ve sıfatlarıyla da anılan Gök Tanrı, yeryüzündeki bütün varlıkların yaratıcısıdır. Bu yaratıcı Tanrı, Orhun Kitabelerinde defalarca en açık şekliyle yazılmıştır. Kutsal görülen çeşitli tabiat varlıklarının (toprak, maden, ağaç, su…) üzerinde yaratıcı olan bu Tanrı, Gök Tanrı dininde sığınılacak en son makamdı. İslâm dinindeki Allah inancı, İslâm dinine girişin; imanın ilk şartı idi.

Türklerdeki Tanrı inancı ile İslâmiyet’teki Allah inancı büyük bir paralellik gösteriyordu. Bu bakımdan Türkler, yeni dinin temelindeki inancı benimsemekte zorlanmamışlardı. İslâmiyet’te var olan ahret inancı, ruhlar âlemi, cennet, cehennem kavramı, yerin ve göğün katmanları eski Türk inanışında da mevcuttu. Bu tür inançların yanı sıra, İslâmiyet’te hac ve kurban ibadetlerine benzer ibadetlerin var oluşu, Türkleri İslâmiyet’e yaklaştıran hususlardandı. Göktürkler, her yıl beşinci ayın 10 ve 20. günleri içinde Altın dağa çıkarlar Tanrı’ya dua ederlerdi. Yine Göktürkler, her yıl sekizinci ayın beşinde Tanrı’ya kurban töreni yaparlardı.

b. Sosyolojik sebepler

Türk toplumu, Asya’nın geniş bozkırlarında yüzlerce yıl, kültürünü korumaya muvaffak olmuştu. Türk toplumunun bu sağlıklı yapısı, çekirdeğinden, yani Türk ailesinden geliyordu. Türk ailesi son derece sağlam temeller ve bozulmaz prensipler üzerine oturuyordu. Evlenmek, çocuk yetiştirmek, töre içinde vazgeçilmez uygulamalardı. Aile kurumunun zedelenmemesi için eşlerin birbirine ihanet etmemesi gerekiyordu. Bu şekilde aile kurumunun yıkılması önleniyordu. Bu durum İslâmiyet’in de benimsediği esaslara çok benziyordu. İslâmiyet de aile kurumunun yaşaması için son derece kesin kurallar koymuştu.

İslâmiyet bundan başka, eski Türk sosyal hayat tarzı ve karakterine uygunluk göstermekte idi. Yine İslâmiyet Türklerin savaşçı ve hareketli karakterlerine herhangi bir kısıtlama getirmemiş, bilakis desteklemişti. Nitekim Türkler, Müslüman olduktan sonra İslâmiyet’in gaza ve cihat faaliyetlerinde de ön plânda yer almışlardı. Eskiden alp denilen savaşçı Türk kahramanlar, İslâmiyet sonrası gazi unvanıyla eski görevlerini sürdürmüşlerdi.

c. Siyasî ve askerî tercih

VIII. yüzyıl ortalarında Orta Asya’da hâkimiyet büyük ölçüde Çinlilerin eline geçmişti. Yüzyıllarca süren Türk-Çin rekabeti, Türklerin aleyhine bir seyre girmişti. Çin siyasî liderleri, Türklerin ellerinde olan Maveraünnehir topraklanın da ele geçirmek istiyorlardı. Böylece Asya’da en büyük askerî güç Çin olacaktı. İşte böyle bir devrede İslâm Devleti ordularının, Sasanî duvarını aşarak Orta Asya kapılarına gelmeleri, Türklerin lehine oldu. Böylece Türkler için, günden güne ağırlaşan Çin gücü karşısında tercih edilebilecek ikinci bir güç ortaya çıktı.

İslâm ve Çin gücünün, Güney Batı Asya egemenliği üzerindeki mücadelesi, büyük bir meydan muharebesi ile çözüldü. 751 yılında Talas’ta gerçekleşen bu büyük mücadelede Türkler, İslâm ordusu yanında yer aldılar. Bu olay Türkleri siyasî olarak İslâm Devleti’ne yaklaştırdı. Bundan böyle Türk toplumu; Asya’da varlığını devam ettirebilmek için, İslam Devleti ile siyasî ve askerî iş birliği yapmak gerektiğine inandı. Bu da Türk toplumunu ve devlet adamlarını İslâm dünyasına yaklaştırdı. Talas’ta gerçekleşen ve sonra devam eden siyasî – askerî iş birliği sosyal ve kültürel alanlara da yansıdı.

ç. Ekonomik ve sosyal sebepler

Arap yarımadasına hâkim olarak kurulan İslâm Devleti, sonraki yüzyıl içinde Maveraünnehir’den Endülüs’e kadar geniş bir alana yayılmıştı. Bu geniş alanda sosyal yapıdan devlet teşkilâtına, ekonomiden kültürel yapıya yeni bir medeniyet meydana getirilmişti. Bu medeniyetin yükselişi, içinde yaşayan insanlara refah ve mutluluk getirmişti. Bu refah ve mutluluğun, geniş coğrafya içerisinde birçok merkezi kurulmuştu.

Bu merkezler, gayri Müslim dünyadan gelen insanları imrendiriyor, hayranlığını uyandırıyordu. Zaten her devrede üstün medeniyeti yakalamış ülkeler, daha az gelişmiş yöre insanlarının yöneldiği, itibar ettiği yerler olmuştu. İşte VIII. yüzyıl ortasında Türk insanının gözünde İslam dünyası; zenginliğin. Refahın ve mutluluğun olduğu dünya idi. Bu da Türk toplumunu İslam dünyasına yaklaştıran önemli sebeplerdendi.

2. TÜRKLERLE 1SLÂMÎYETÎN İLK KARŞILAŞMASI

1-Hz. Ömer döneminde (634-644) yapılan Kadisiye (636) ve Nihavent (642) savaşlarında Sasani orduları mağlup edilerek İran fethedildi. Irak, Doğu Anadolu ve Azerbaycan fethedildi. Müslümanlar; Horasan, Maveraünnehir ve Kafkasya’da Türklerle karşı karşıya gelmişlerdi. Kuzeyde Kafkaslarda Hazarlar, doğuda Horasan’da Türgişler olmak üzere Türklerle komşu oldular. Bu sırada Orta Asya’da Doğu Göktürk Devleti yıkılmış (630) , Batı Göktürk Devleti ise karışıklıklar içinde bulunuyordu.

2-Hz.Osman döneminde ise yapılan fetihlerle İslam Devleti’nin sınırları Ceyhun nehrine kadar ulaştı. İslam orduları Kafkaslarda Hazarlar ile karşılaştı. Böylece IX. yüzyıla kadar sürecek olan Türk – İslam Savaşları başladı. Horasan ve Harezm (Azerbaycan ve Gürcistan) fethedildi. Kafkaslarda Hazarlarla savaşıldı. Türklerle ilk savaşlar bu dönemde başladı. Emeviler

3-Halife Muaviye’nin meşhur valisi Ubeydullah bin Ziyad, 674 yılında İran ve Turan’ın tabiî sınırı olan Ceyhun nehrini geçmişti. Bu askerî harekâtta Ubeydullah, önemli bir Türk şehri olan Buhara’yı kuşattı.. Kuşatma, şehrin Türk melikesi Kabaç Hatunla yapılan antlaşmayla sona erdi.

4-Daha sonra Kuteybe bin Müslim, Emevilerin Horasan valisi oldu. Kuteybe, Göktürk Devleti’nin de zayıflaması dolayısıyla Bati Türk illerine çeşitli seferler yaptı. Bu seferlerde Türklerle kanlı çarpışmalar oldu. Türkler siyasî bir otoritenin mahrumiyetini yaşıyor olmalarına rağmen, Emevî ordularıyla çok iyi mücadele ettiler. Onlara boyun eğmediler. 710 yılında Kuteybe Buhara’ya girdi. Göktürk Yabgu’sunun oğlu Tuğsa Müslüman oldu. (İslamiyet’i kabul eden ilk siyasi nitelikli kişidir.) Horasan valisi Kuteybe, uzun mücadeleler sonunda Maveraünnehir’e hakin oldu. Emevi milliyetçiliği ve Kuteybe’nin sert tutumu Türkler arasında hoşnutsuzluk meydana getirdi. Türk direnişi karşısında Arap orduları daha fazla ilerleyemediler ve savunma durumunda kaldılar.

5-Kafkasya’da da aynı şekilde İslâm orduları, Hazar Türklerinin topraklarına yönelik seferler yaptılar. Nitekim 737 yılında yapılan seferde, Hazarların başkenti İtil kuşatıldı. Daha sonra ise Hazar hakanı Müslüman oldu.

6-VII. yüzyılın ilk yarısındaki İslâm Devleti ile Türklerin ilişkileri, bazen ticari ve ekonomik alanda olduysa da daha çok askerî çatışma olarak gelişme gösterdi. Bu devrede bir kısım Türk, yeni dini tarayıp Müslüman oldu. Fakat sayılan azdı. Yani “Türkler Müslüman oldu” hükmünü verdirecek çoğunluğa ulaşılamamıştı.

7-Bütün bunların yanı sıra az sayıdaki bu Müslüman Türk; Emevî iktidarının değişmesindeki öncülüğü ile İslâm tarihinde büyük rol oynadı. 750 yılında Emevî hanedanına muhalif olarak, ülkenin doğusunda büyük bir ayaklanma patlak verdi. Ayaklanmanın başında Horasanlı Ebu Müslim adında bir Türk vardı. Ebu Müslim, etrafına topladığı muhaliflerle Emevîlere karşı yaptığı iki savaşı da kazandı. Sonuçta Emevî hanedanını iktidardan uzaklaştırdı.(750) Emevilerin katı tutumları ve ırkçı yaklaşımları Türklerin İslamiyet’i kabullerini engelledi.

8-Emevîlerden sonra Hz. Muhammed’in soyundan gelen Abbasoğullarının hâkimiyeti başladı. Böylece İslâm tarihinde yeni bir döneme geçildi. Abbasiler’in Emevilerin olumsuz tutumlarını terk etmeleri Türklerin İslamiyet’e girmelerinde etkili oldu.

İlk Müslüman Türk İlişkileri

1.Hz. Ömer Dönemi’nde Sasani Devleti’nin yıkılmasıyla Müslüman Araplarla Türkler komşu olmuştur. (Hazar ve Horasan Türkleri)

2.Hz. Osman Dönemi’nde Türklerle Müslüman Araplar arasında mücadeleler başlamıştır. Bu tarihlerde bölgede Türgiş Devleti bulunuyordu. Göktürkler ise Çin egemenliği altındaydılar

3.Türk-Arap savaşları en yoğun olarak Emeviler döneminde yaşanmıştır. Emeviler Dönemi’nde, Türkler arasındaki milli birliğin olmayışından faydalanan Emevilerin Horasan valisi Kuteybe bin Müslim Horasan ve Semerkant’ı alarak tüm Maveraünnehir bölgesini Türklerden almıştır. Bölgeye Arap göçmenleri yerleştirilmiş, ancak Emeviler Türklere sert davranmışlardır. Türgiş Hakanı Sulu Han buraları geri almıştır. Baga Tarkan zamanında mücadele eden Türgişler başarılı olamamışlardır.

4.Abbasiler Türklere karşı hoşgörü ile yaklaşmış, Talas Zaferi önemli bir dostluk ortamı oluşturmuştur.

3. MÜSLÜMAN OLAN İLK TÜRKLER

Daha önce üzerinde durulan Emevî – Türk çatışması, Türkleri Müslüman yapamamıştı. Fakat Türklerin İslâmiyet’i yakından tanımalarını sağlamıştı. Türklerin, Talaş Meydan Muharebesi’nden sonra İslam Devleti’ne yaklaşmaları, artan ticarî ve kültürel münasebetlerle daha da arttı. Bunun sonucunda daha önce Türkler arasında ferdî olarak yayılan İslâmiyet, IX. yüzyıldan itibaren kalabalık gruplarca da kabul görmeye başladı.

Bu yüzyılın ikinci yarısında Samanîlerin hâkimiyetine geçen Talas ve İsficap şehirleri Müslüman’dı. Bu şehirlerin çoğunluğu Karluk Türklerinden oluşuyordu.

X. yüzyıl başlarında Türk boyları arasında, kalabalık bir grup hâlinde kendiliğinden İslâmiyet’i ilk kabul eden, Balasagun ile Talas’ın doğusundaki Mirki kasabasındaki; Oğuzlardı. Bunlar, İslâm kaynaklarında Türkmen olarak isimlendiriliyorlardı.

İslâmiyet’in erken olarak kabul gördüğü önemli bir Türk kavmi, İtil Bulgarları oldu. İbn Fadlan’ın seyahatnamesine göre, Bulgarlar arasında Müslümanlığın yayılması IX. yüzyılın sonlarında başlamıştı. Daha sonra 921 yılında Bulgar Hakanı Almış’ın, İslâmiyet’i kabul etmesi ise Türk tarihinde önemli bir hâdise oldu. Çünkü bu olayla, Türk olan siyasî bir güç ilk defa İslâmiyet’i kabul ediyordu.

İslâmiyet, Hazar Türkleri arasında da yayıldı. Önceleri iyi gitmeyen Hazar-İslâm Devleti ilişkileri IX. yüzyıldan itibaren düzeldi. Özellikle tüccarlar vasıtasıyla, İslâmiyet Hazarlar arasında yayılmaya başladı. İslâmiyet’in yanında Hazarlar arasında, Hıristiyanlık ve Musevîlik dinleri de taraftar buldu. X. yüzyılda başta Hazar başkenti İtil olmak üzere çeşitli Hazar şehirlerinde Müslümanların sayısı arttı. Özellikle tüccar, sanatkâr ve askerlerin Müslüman olması, Hazar hakanının Müslümanlara imtiyazlı davranma sonucunu hazırladı. Bununla beraber Hazarlar bütünüyle İslam dinine girmediler. İslâmiyet’le beraber Musevîlik, Hıristiyanlık ve Gök Tanrı dinlerinin varlığı devletin yıkılışına kadar devam etti.

Avrupa’daki Türk grupları olan Bulgar ve Hazarların Müslüman oluşu şüphesiz önemliydi. Fakat yer yüzündeki büyük Türk kitlesinin İslâmiyet’i kabulünde bunlar rol oynamadı. Bunu gerçekleştiren, yani bu günkü Türk varlığının Müslümanlığına en önemli vesile olan olay, Karahanlıların devlet ve toplum olarak İslâmiyet’i kabul etmeleri oldu.

4. İSLÂM DEVLETİ HİZMETİNDE TÜRKLER

Abbasîler döneminin başlamasıyla, Emevilerin Arap toplumuna dayalı ırkçı siyaseti son buldu. Abbasîlerin yeni devlet politikasıyla, devlet teşkilâtında, Araplardan başka Müslüman diğer milletler de yer almaya başladı. Abbasî hükümet teşkilâtında Farslar (İranlılar), ordu teşkilâtında Türkler kendilerine yer buldular. Kaynaklar, Halife Ebu Cafer el Mansur’un Türkleri askeri birlikleri arasına alan ilk halife olduğunu bildirirler.

Halife Harun Reşit’in muhafız birliğinin tamamen Türklerden meydana geldiği de bilinmektedir. Bunların yanında, özellikle Bizans sınır boylarında Türk ordu birliklerinin görev yaptığı kaynaklardan tespit edilmektedir. Harun Reşit’in halife olan oğullan Memun ve Mutasım zamanında, Türklerin devlet içindeki ağırlığı artarak devam etti.

Memun zamanında, Bağdat’ta ordu mensubu Türklerin sayısı 18.000’i buldu. Bu, ordunun çekirdeğinin Türklerden oluşması demekti. Abbasî ordusunda; Afşin, Aşnas et -Türkî el – Kebir, Hakan Urtuc gibi beyler başlıca komutanlar olarak görev yaptılar.

Halife Mutasım zamanında Türklerin durumu daha da sağlamlaştı. Hatta halife, Bağdat’ın kuzeyinde sadece Türklere ait Samarra şehrini kurdurdu. Samarra’da bulunan Türk birlikleri; giydikleri elbiseler ve aldıkları ücretin farklı oluşu sebebiyle diğer birliklerden daha imtiyazlı oldular. Türklere çok güvenen Mutasım, hilafet merkezini bu şehre taşıdı. Böylece halife canını bile sadece Türklere emanet etmiş oluyordu.

İslâm tarihine, Samarra Devri olarak geçen bu dönemde Türkler sadece orduda değil, siyasî ve idarî sahada da büyük nüfuz kazandılar. Türkler halifenin seçiminde söz sahibi haline geldiler. Bu durum, zamanla çok itibarlı hâle gelen Türk asker ve devlet adamları ile halifeler arasında rekabete yol açtı. 892 yılında hilafet merkezi Samarra’dan Bağdat’a taşındı. Bu durum, idarede Türk etkisini kırmak içindi. Abbasî halifeliğindeki Türk etkisi, Büveyhoğullarının Bağdat’ı işgal etmelerine kadar sürdü. 945 yılında Bağdat’ı işgal eden Büveyhîler, halifeyi âdeta göz altına aldılar. Abbasî halifeliğini bu durumdan Selçuklu Türkleri kurtardı.

Türkler, İslâm Devleti hizmetinde çok büyük görevler yaptılar. Halife Mutasım, yirmi yıldan beri devam eden dinî – siyasî hareket olan Hurremiler hareketini Türkler vasıtasıyla bastırdı. Türk beyi Afşin, Hurremilerin lideri Babek’ı üç yıllık mücadeleden sonra ele geçirmeyi başardı (837).

IX. yüzyılın ikinci yarısında İran’da, Basra’da çıkan isyanlarda hep Türkler görevlendirildi. Bütün bu isyanların bastırılmasında Türkler başarılı oldular. Bölgede devlet düzenini sağladılar. Mısır’da devlet kuran Tolunoğlu Ahmet de; yine bu bölgedeki karışıklıklara son vermek maksadıyla gönderilmişti. Sonuçta o da duruma hâkim olmuş, Mısır’da sükûneti sağlamıştı. Türklerin bu faaliyetleri sayesinde IX. yüzyılın sonuna kadar İslâm dünyasındaki parçalanma önlendi, İslâmiyet yayılmak için zaman kazandı. Böylece Türkler, İslâm tarihinin bu kritik döneminde hayatî bir rol oynadılar.

Türkler Abbasi Devleti Hizmetinde

1-Abbasi Halifesi Cafer el Mansur, ilk defa Türkleri askeri birlikler arasına almıştır.

2-Halife Harun Reşid, muhafız birliğini Türklerden oluşturdu ve Türkler Bizans sınırına yerleştirilmeye başladılar.

3-Emin ile Memun arasındaki halifelik mücadelesinde Memun, Emin’i destekleyen İranlıların yerine Türklerden ordu birlikleri kurdu.

4-Halife Muttasım, Samarra şehrini Türkler için kurdu.

5-Türkler Abbasi Devletinde Vezir ve Haciblik yaptılar,Bizans sınırında görev aldılar, iç isyanları basyırdılar, çeşitli eyaletlerde valilik görevlerinde bulundular.

5. TÜRKLERİN KÎTLELER HALÎNDE ÎSLÂMÎYETÎ KABUL ETMELERİ

İslâm Devleti’nin VIII. ve IX. yüzyıllardaki faaliyetleri dolayısıyla, Müslümanlık Türkler arasında yayılmıştı, İtil Bulgarları, Hazar Türklerinin bir kısmı, Maveraünnehir’de İslâm Devleti hâkimiyetindeki Türkler Müslüman olmuşlardı. Fakat Müslüman olan bu Türkler, Dünya’daki Türk toplumunun çok az bir kısmını oluşturuyordu.

Türklerin İslâmiyet’e geçişlerinde rol oynayan en önemli hadise, Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han’ın Müslüman olmasıdır. Rüyasında gökten inen bir insan ona “Müslüman ol, dünya ve ahrette kurtul” diye hitap etmişti. O da bu rüyanın tesiriyle Müslüman olmuştu. Hükümdarlarının Müslüman olmasıyla kısa zamanda Karahanlı halkı, İslâmiyet’i kabul etmişti.

Karahanlıların Müslüman oluşu ile İslamiyet, Maveraünnehir’de büyük ölçüde yayıldı. Maveraünnehir’in kuzeyine, doğusuna ve güneydoğusuna hızla yayıldı. Özellikle Türklerin en kalabalık kolu olan Oğuzların Müslüman oluşu, bu dinin Türkler arasında tamamen kabul görmesini kolaylaştırdı. Sonuçta bölgede arka arkaya Müslüman Türk devletleri kuruldu.

Türklerin, İslâmiyet’i kabul ettikleri X. yüzyılda İslâm gelişmesi, Batı Avrupa ve Doğu Anadolu’da durmuştu. Endülüs (İspanya) üzerinden Franklar, Anadolu’dan Bizans imparatorluğu, İslâm Devleti’ne karşı taarruza geçmişlerdi, İslâm dünyası, yeni bir güç bulmazsa çok büyük tehlike karşısındaydı. İşte bu devrede, Türklerin İslâmiyet’e girişi önemli sonuçlar doğurdu. Doğudaki Hıristiyan Bizans gelişmesi, Müslüman Türkler tarafından durduruldu ve karşı taarruz başlatıldı, İslâmiyet’in ilk temsilcisi Araplar, İslâmiyet temsilciliğini 200 yıl devam ettirebildiler. Geri kalan 1200 yıl temsilcilik Türklerde kaldı. Bu dikkate değer büyük bir olaydır. Bu gün dünyadaki Müslümanların yarısından çoğunu oluşturan İran ötesi Asya Müslümanlarının İslam’ı kabulleri, Türkler sayesinde gerçekleşmiştir. Buna Anadolu, Avrupa ve Afrika’nın orta kısımlarını da katarsak, rakam Dünya Müslümanlarının dörtte üçüne ulaşmaktadır.

İslâm dinini kabul eden Türklerin hiçbiri, diğer dinleri kabul edenler gibi benliklerini kaybetmemişlerdir. İslâmiyet, Türk kültürü üzerinde koruyucu bir örtü olmuştur.

Türk kültürü, devlet teşkilâtından sosyal yapıya, sanattan ilme pek çok alanda İslâm medeniyeti içinde zirveye çıkmıştır. Dolayısıyla İslâm medeniyetinin diğer medeniyetler yanında seviyesi yükselmiştir. Örneğin, mimarîde Taç Mahal ve Selimiye Camii şaheserlerinde olduğu gibi fevkalâde bir yükseliş yaşanmıştır.

TALAS SAVAŞI

Nedenleri :

Abbasi Devleti’nin yeni kurulmasından ve Türklerin dağınık halde bulunmasından yararlanan Çin, Doğu Türkistan’ı ele geçirerek Talas ırmağı kenarına kadar ulaşmıştır.

1)Çin ve Abbasiler arasında Türkistan’a hâkim olma mücadelesi (Çin’in Türkistan’ı ele geçirmek istemesi)

2) II.Göktürk Devleti’nin 745’te ortadan kalkması

3)Çin’e karşı koyacak durumda olmayan Batı Türkistan’daki Türklerin Abbasilerin, Horasan Valisi Ebu Müslim’den yardım istemesi.

4)Abbasilerin İslamiyet’i Orta Asya içlerine kadar yaymak istemesi, Çin’in buna direnmesi

5)Çin’in Şaş ili Tarhanı’nı öldürmesi üzerine bu kişinin oğlunun Horasan Valiliğine sığınması üzerine Vali Ziyad Bin Salih, Karlukların yardımı ile Talas ırmağı yanında Atlah’ta Çin ordusunu yenilgiye uğrattı.

Savaş:

Çin ve Arap ordularının Talas Irmağı kıyısındaki savaşta, Karluk ordusunun Müslümanları desteklemesiyle savaşı Müslümanlar kazandılar.

Sonuçları:

1)Orta Asya Çinlilerin egemenliğine girmekten kurtulmuştur.

2)Çin’in batıya doğru ilerleyişi durmuştur. Bundan sonra Çin’in Asya egemenliği düşüncesi uzun süre için sona erdi.

3)Çin’in, Orta Asya’daki baskısı bitti. Bu durum, Uygurların kuvvetlenmesine ve Batı Türkistan’daki Türklerin rahatlamasını sağladı.

4)Türklerle Müslüman Araplar arasındaki ilişkiler iyileşmiş, savaşların yerini dostluklar almıştır.

5)Türklerle Müslüman Araplar arasında ticari ilişkiler gelişmiştir.

6)İslamiyet Orta Asya’da yayılmaya başladı.

7)Türkler kitleler halinde İslâmiyet’i kabul etmeye başlamıştır.

NOT: Karluklar kitleler halinde İslamiyet’i kabul eden ilk Türk topluluğudur. Aynı tarihlerde İtil çevresinde bulunan Bulgar Türkleri hükümdarı Almış Hanın Annasi halifesine baş vurarak din alimleri göndermesini istemiştir (920).

8)Talas Savaşı Türk – İslâm tarihinin başlangıcı kabul edilmiştir.

9) Türkler Abbasi Devletinin hizmetine girerek görev almaya başladılar. Böylece İslam dünyası yeni bir güç kazandı.

10) Dünya kültür tarihi bakımından önemli kabul edilen kâğıt, Çin’in dışında yayılmaya başlamıştır.

11) Talas Savaşında Araplara yardım eden Karluk Türkleri, Türk birliğini sağlayarak Yağma ve Çiğil Türkleri ile birlikte Karahanlı Devletini kurdular.

12)Türklerle Müslümanlar arasında ticaret başta olmak üzere ekonomik ve kültürel ilişkiler giderek artmıştır.

NOT:Araplar ile Çin ilk (tek) kez bu savaşta karşı karşıya gelmişlerdir.

Türklerin İslamiyet’i Kabul Edişlerinin Nedenleri

1)İslamiyet’i üstün bir inanç sistemi olarak görülmesi

2)İslâm dini ile eski Türk inançları arasında benzerlik bulunması

a)Göktanrı dini ile İslam dininde tek tanrı anlayışının görülmesi

b)Ahiret inancının varlığı

c)kurban kesme

d)ruhban sınıfının olmaması

3)Türk kültürü ile İslam kültürünün benzer özellikler taşıması (temizlik ve ahlak anlayışı)

4)Müslüman tüccarların faaliyetleri (Ticari faaliyetler sayesine Türklerle Müslümanların yakınlaşması ve kültürel etkileşimin artması)

5)Türklerdeki cihan hakimiyeti anlayışının İslâmiyet’teki cihat ve fetih anlayışına benzemesi

6)Her iki din anlayışında da sosyal dayanışmanın olması

7)Abbasilerin hoşgörülü siyaseti

8)Türklerin göçebeliğin yanında yerleşik hayata da geçmiş olmaları

9)Türklerin ticaretle uğraşmaları ve doğu ile batı arasındaki ticaret yolları üzerinde yerleşmiş olmaları

10)Talas Savaşı’nın etkisi (751)

Türklerin İslâmiyet’i Kabul Etmelerinin Sonuçları

1)İslâmiyet’i daha geniş bir alana yaymışlardır (Pakistan, Afganistan, Bangladeş ve Hindistan’ın bir kısmı ile Balkanlar)

2)İslâm dünyasındaki ayrılıkları etkili bir şekilde ortadan kaldırarak Halifeyi korumuşlardır.

3)İslam medeniyetinin gelişip yaygınlaşmasında etkili oldular

4)İslamiyet’in yayıldığı sahalarda devletler kurdular

5)Bilim, sanat, eğitim, vb. gibi kültürel gelişmelere katkıda bulundular.

6)Türkler, karışıklık içinde bulunan İslâm dünyasının koruyuculuğunu (Haçlı savaşları) üstlendiler.

Selçuklular, Abbasi halifelerini himaye ettiler. Batı’da Haçlı Seferleri’ne, Doğuda Moğol akınlarına karşı Türkler tarafından set oluşturuldu. Böylece İslâm dünyası dağılmaktan kurtulmuştur. Bin yıla yakın bir süre Türkler, İslamiyet’in bayraktarlığını yapmıştır.

Gazneli Mahmut’un Hindistan’a yaptığı seferler neticesinde İslâmiyet Hindistan’a kadar ulaşmıştır. Böylece yakın dönemlerde kurulan Pakistan ve Bangladeş’in temelleri atılmıştır.

Osmanlı Döneminde ise Türkler Balkanlara yerleştiler. Arnavutlar, Bosna-Hersekliler (Boşnaklar) bu dönemde Müslüman oldular.

Türklerin İslamiyeti kabulünden sonra bilimsel gelişmelere bakışları ve katkıları

Müslüman olduktan sonra Türkler arasında birçok bilim adamları yetişmiştir. Biruni, Farabi, İbni-Sina bunların birkaçıdır. İbni-Sina daha gençlik yıllarında dönemin felsefe, tıp, tabiiyat, teoloji, matematik alanında tüm bilgilerini öğrenmiş ve kendisine Aristo ve Farabi’den sonra gelen üçüncü öğretmen anlamında “muallim-i salis” denmiştir.

İbni-Sina Kanun ve Şifa adındaki eseriyle bu bilimi o dönem için doruk noktasına çıkarmış ve bu kitaplardan yüzyıllarca yararlanılmıştır. O, kitaplarını, öğrencilerin kolayca okuyup ezberlemelerine yardım eden kısa notlar halinde kaleme almış; böylece tıp öğrenimini en iyi biçimde yapılması yolunda harcamıştır.

Avrupalılar İbni-Sina’yı ölümünden yüz yıl geçince eserlerinin Latince çevirileri ile tanınmış ve bunları tıp fakültelerinde beş yüz yıldan fazla bir süre ders kitabı olarak okutmuşlardır. Osmanlı hekimleri de onun kitaplarından yararlanmışlardır. Örneğin Süleymaniye Tıp Medresesi’nde Kanun okutulmuştur.

Farabi de Türklerin yetiştirdiği önemli bilim adamlarındandır. Felsefe ve görüşlerinin derinliği nedeniyle Aristo’dan sonra kendisine muallim-i sani denmiştir. Felsefe, mantık, ahlak, psikoloji, metot, fizik, kimya, astronomi, geometri, siyaset, sosyoloji, askerlik, din, tasavvuf, dil, edebiyat ve musiki ilgilendiği bilim dallarıdır.

Türklerin İslam Dünyasındaki Liderliği

İslamiyet’i kabul eden Türkler “İlahi Kelimetullah” davası uğruna tüm dünyaya Türk-İslam adalet ve hoşgörüsünü götürmekle kalmamış, hâkimiyeti altında 30’dan fazla din ve ırktan insanı koruyup kollamayı kendisine vazife bilmiştir.

Türkler İslam dünyasının önderlik görevini ilk olarak Selçuklu Devleti zamanında kazanmışlardı. Selçuklu devleti ve onun mirası üzerine kurulan Osmanlı Devleti, sınırları içerisinde olsun ya da olmasın İslam ülkelerine yapılan saldırıları kendi ülkesine yapılan bir saldırı olarak kabul ediyordu. Yavuz Sultan Selim Mısır’da hüküm süren Memlüklü Devleti’ne son vermesi üzerine İslam dünyasının önderliği manevi olarak da Türklere geçti ve tüm İslam dünyasının başkenti İstanbul oldu.

Mısır’ın ardından Kuzey Afrika ülkeleri de birer birer Osmanlı sınırlarına dahil edildi. İspanyol işgaline uğrayan Cezayir’e çıkarma yapan Barbaros Hayrettin Paşa bölge halkının sevgi gösterileriyle karşılandı. Türklerin Cezayir’e adım atışıyla birlikte İspanyolların ve İspanyollarla işbirliği içerisinde bulunan Cezayirli yöneticilerin halka yapmış oldukları zulüm son buldu. Cezayir’le birlikte Tunus, Fas, Libya, Irak, Körfez Ülkeleri ve Yemen’de Osmanlı topraklarına dahil edildi.

Türkler hâkimiyeti altındaki topraklarda hiçbir zaman emperyalist bir yaklaşım içerisinde olmadı. Özellikle halkı Müslüman olan ülkelerdeki insanlar, her alanda Türklerle eşit haklara sahipti. Arap halkları İslamiyet’e yapmış oldukları hizmetlerden dolayı Osmanlı Sultanlarına ve Türklere büyük sempati duyuyorlar ve “kavmi necip” olarak isimlendiriyorlardı. 4. yüzyıl Türk idaresi altında yaşayan Araplar, her türlü iç ve dış saldırıya karşı güven içinde bir yaşam sürdüler.

19. asırda bölgedeki doğal kaynaklara göz diken Batı ülkelerinin kışkırtmalarıyla Arap ülkelerinde esen bağımsızlık rüzgarı iddia edilenin aksine huzur ve güven ortamı sağlamadı. “Türkler Arap ülkelerinde sömürgecidir” iddiasıyla Arapları kışkırtılan Batılı güçler, 2. Dünya Savaşı sonuna kadar bu ülkeleri emperyalist çıkarları doğrultusunda kullanmışlardır.

kaynaklar; www.tarihbilinci.com, www.bilgicik.com

Türklerin İslamiyet’e Girişi

Bu yazıyı okudunuz mu?

Allah'ın orduları

Türkler Allah’ın yeryüzündeki ordularıdır

Türkler Allah’ın yeryüzündeki ordularıdır TÜRKLER VE İSLAMİYET Allah niçin, Allah’tan başkasının hükmünü kabul etmemiş, tek ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir